Medyada ve günlük kullanımda göçmen ve mülteci kelimeleri eş anlamlı olarak kullanılabiliyor. Ancak gerçekte bu ikisi farklı anlamlara geliyor.
Göçmen nedir?
Göçmen çatışma veya zulüm gibi zorunlu nedenlerden ziyade, kendi tercihiyle yer değiştiren kişiyi ifade eder. BM Mülteci Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve Uluslararası Göç Örgütü’ne (IOM) göre bu terim geçim kaynağı aramak, eğitim almak veya aile birleşimi gibi kişisel sebeplerle, uluslararası sınırları gönüllü olarak geçen bireyleri tanımlamak için kullanılır.
Mülteci nedir?
Mülteci kavramını tanımlayan Cenevre Sözleşmesi 28 Temmuz 1951 yılında kabul edilmiştir. Sözleşme taraf devletlere mültecilere yönelik sorumluluklar yüklemektedir. Sözleşmeye göre mülteci, vatandaşı olduğu ülkesine dönemeyen veya zulme uğrayacağına dair haklı bir korku taşıdığı için dönmek istemeyen kişidir. Bu kişi, aşağıdaki sebeplerden dolayı zulüm görme korkusu yaşamaktadır:
· Dini
· Etnik kökeni
· Siyasi fikirleri
· Belli bir toplumsal gruba mensubiyeti
Temel fark nedir?
Temel fark, yer değiştirmenin gönüllü veya zorunlu olmasından kaynaklanır. Göçmen ülkesinden ayrılmayı kendi seçerken, mülteci güvenliği için kaçmak zorunda kalmıştır. Bu ayrımı yapmak hangi hukukun uygulanacağına karar vermek açısından önemlidir.
Mültecilerin ve göçmenlerin hakları nelerdir?
Mülteciler uluslararası hukuk kapsamında yasal korumalardan yararlanırlar. Geri göndermeme ilkesi (kişinin tehlikeli bir ülkeye geri gönderilmemesi), iltica hakkı ve devletin mültecilere koruma sağlama yükümlülüğü mültecileri güvence altına alan temel uluslararası hukuk normlarıdır. İltica hakkına göre devlet, mülteci başvurularını değerlendirmek zorundadır.
Devletler göçmenleri kabul edip etmeme konusunda ise takdir yetkisine sahiptir. Mültecilerin aksine temel insan haklarına uygun olmak kaydıyla sınır dışı edilebilirler. Göçmenler, mültecilerde olduğu gibi, başka bir ülkeye yerleştiği anda otomatik uluslararası koruma statüsüne sahip olmaz; daha çok devletlerin iç hukukuna tabidir. Ancak geri gönderme yasağı, eğer göçmenin gelmiş olduğu ülkede işkence veya kötü muamele görme ihtimali varsa göçmenler için de geçerlidir.
Bugün bu ayrım neden önemli?
Bu ayrım devletlerin bu kişilere karşı sorumluluklarını belirlemek adına önemlidir. Devletlerin mültecilere karşı hukuken bağlayıcı koruma yükümlülükleri varken, göçmenler konusunda daha geniş bir takdir yetisine sahip oldukları kabul edilmektedir.
Kısaca
Göçmenler genellikle kendi istekleriyle yer değiştirirken, mülteciler bir tehditten kaçar. Bu fark hukuki açıdan önemli sonuçlar doğurur.
