Afrika’nın kalbinde, Sahra Çölü’nün kıyısında 15. yüzyılda muazzam bir bilim merkezi yükseldi: Sankore Medresesi. Yapı, en görkemli çağını 16. yüzyılda, Songhai İmparatorluğu hükümdarı Askia Muhammed döneminde yaşadı. Öyle ki ünü kıtaları aşmış; Mısır ve Suriye’den bile en parlak bilginleri kendine çekmişti.
Bu şanlı medreseye ev sahipliği yapan kadim Timbuktu şehri, Hicri 5. yüzyıldaki (Miladi 11. yüzyıl) kuruluşundan sonra, 15. ve 16. yüzyıllarda ekonomik ve kültürel ihtişamının zirvesine ulaştı. İslam medeniyetinin ve kültürünün Afrika’nın derinliklerine yayılmasında büyük bir rol oynayan bu şehir, adeta yaşayan bir kampüse dönüşmüştü. Öyle ki Sankore, şehir geneline yayılan 180 Kur’an okulu ve o dönem Avrupa’daki muadillerine meydan okuyan 25.000 öğrencisiyle çölün ortasında unutulmaz bir aydınlanma çağının mimarı oldu.
Sankore’nin bilginleri Mekke’ye Hac ibadetini yerine getirmek için yola çıktıklarında, geçtikleri tüm ülkelerde durup ilim öğretir veya yeni şeyler öğrenirlerdi. Dönüşte ise bu avluda toplanıp Kahire’den, Şam’dan, Mekke’den getirdikleri taze fikirleri tartışırlardı.
Sankore’de kitap ticareti, entelektüel hayatın tam kalbiydi. Ünlü seyyah Leo Africanus, 1526 yılında burayı ziyaret ettiğinde hayranlığını gizleyememiş ve notlarına şunları yazmıştı: “Burada, kralın cömertçe geçindirdiği çok sayıda doktor, hakim ve bilgin bulunuyor. Kuzey Afrika’dan getirilen el yazması kitaplar, buradaki diğer tüm mallardan çok daha yüksek fiyatlara, adeta kapış kapış satılıyor.” İşte bu medrese koridorlarında kitap, altından bile daha değerliydi.
Dışarıda 45 dereceyi bulan çöl sıcağına rağmen, yapının özel killi toprağı sayesinde bu avlu her zaman serin ve havadardır. Ancak sert rüzgarlar ve kum fırtınaları Sankore’nin kerpiç duvarlarını sürekli aşındırır. Bu yüzden her yıl tüm şehir halkı bir araya gelip Sankore Medresesi’ni elleriyle yeniden çamurla sıvıyor. Kralların, bilginlerin ve seyyahların gelip geçtiği bu muazzam yapı, halkın bu ortak emeği sayesinde asırlardır dimdik ayakta kalıyor.
