![](/uploads/2024/07/sosyal-medya-caginda-uygurlarin-yetersiz-temsili-yerlesimci-somurgecilikten-kaynaklaniyor-analiz-poster.png)
Sosyal Medya Çağında Uygurların Yetersiz Temsili Yerleşimci Sömürgecilikten Kaynaklanıyor
1940'ların sonlarında, dünyanın üç farklı bölgesinde üç kalıcı işgal başladı ve Avrupa sömürgeciliği sona ererken yeni bir sömürgeleştirme dalgasına sahne oldu. Hindistan 1947'de Keşmir'i işgal etti, İsrail 1948'de Filistin'i işgal etmeye başladı ve Çin 1949'da Doğu Türkistan'ı işgal etti (Doğu Çin'deki Uygur anavatanı için tercih edilen terim, “Yeni Sınır” anlamına gelen Çince bir isim olan “Sincan”, Uygur ve diğer Türk halklarının bölgedeki uzun varlığını siliyor). Bu zamansal yakınlık sadece tesadüfi değildir; bir sömürgecilik biçiminin azaldığı ve bir diğerinin ortaya çıktığı tarihsel bir anı temsil etmektedir. Bazıları kendilerini daha önce ezilmiş olarak gören işgalciler, sömürgeci çabaları için benzer gerekçeler kullandılar ve bu da yerleşimci sömürgeciliğinin sürekliliğine yol açtı.
Yerleşimci sömürgeciliği konusunda önde gelen akademisyenlerden biri olan Patrick Wolfe, bunu tarihsel bir olaydan ziyade devam eden bir mekanizma olarak tanımlamakta ve yerleşimcilerin topraklara el koymasını kolaylaştırmak için yerli nüfusu silmeyi amaçlamaktadır. Wolfe, “Yerleşimci sömürgecilik, yerine yenisini koymak için yok eder” demiştir (Wolfe, 2006, s. 388). Keşmir, Filistin ve Doğu Türkistan'da yetmiş yılı aşkın süredir yerleşimci güçler sistematik olarak mevcut kültürleri, dilleri ve direniş biçimlerini yok etmeye çalışmış, bunların yerine uydurma refah anlatıları koymuşlardır - ben araştırmamda bu anlatıları “Dijital Potemkin Köyleri” olarak adlandırıyorum. Bu dijital cepheler, susturulan ve sömürgecilerin daha çok hoşuna giden anlatılarla değiştirilen yerli seslerin yokluğunu gizliyor.
Uygur seslerinin bastırılması ve Dijital Potemkin Köylerinin çoğalması, baskıcı Çin rejimi karşısında hakikat, özgürlük ve adalet için devam eden mücadelenin altını çiziyor.
Uygurların sosyal medyada yeterince temsil edilmemesi, yerleşimci sömürgeciliğin mekanizmalarına karmaşık bir şekilde bağlı olan derin bir sorundur. Sosyal medya fenomenlerinin işgal altındaki bölgelerin çarpıtılmış temsillerini inşa etmedeki rollerini inceleyerek, yerleşimci hükümetler tarafından kullanılan daha geniş anlatı kontrol stratejileri hakkında fikir sahibi oluyoruz. Uygur seslerinin bastırılması ve Dijital Potemkin Köylerinin çoğalması, baskıcı Çin rejimi karşısında hakikat, özgürlük ve adalet için devam eden mücadelenin altını çiziyor. Dijital platformlar kamuoyunun algılarını şekillendirmeye devam ederken, ezilen toplulukların yaşanmış gerçekliklerini gizlemeye çalışan anlatıları eleştirel bir şekilde analiz etmek ve bunlara meydan okumak çok önemlidir.
Doktora araştırmamda, Müslüman azınlık muhaliflerinin seslerinin sosyal medya platformlarında nasıl susturulduğunu ve baskıcı rejimlerin bu boşluğu propaganda ile doldurmak için farklı yöntem ve araçları nasıl kullandığını inceliyorum. Bu araçlardan biri de sosyal medya fenomenleri. Sosyal medyanın hâkim olduğu bir çağda, anlatı kontrolü için verilen mücadele yoğunlaştı. Etkileyiciler, özellikle de hükümet yanlısı gündemlerle uyumlu olanlar, işgal altındaki bölgelere ilişkin algıların şekillendirilmesinde çok önemli bir rol oynuyor. Hükümet yanlısı etkileyiciler, işgal altındaki bölgelerde normal bir görüntü yansıtmak için sosyal medyayı manipüle etmekte ustalar. Örneğin, YouTube'da Çinli “influencer”ların Doğu Türkistan'ın “parlak” tarafını sergileyen, korkunç insan hakları ihlallerini, toplama kamplarını ve sıkı gözetimi görmezden gelirken yemeklere, manzaralara ve kültüre odaklanan sayısız vlog bulacaksınız. Çin Devletinin desteklediği bu anlatılar, hükümet propagandası olarak algılanmaktan kaçınmak ve böylece X ve YouTube gibi platformlarda “Çin hükümet medyası” gibi etiketlerden kaçmak için tasarlanmıştır.
Görsel 1. YouTube'daki bir vlog Urumçi ve Sincan'dan dünyanın "en gelişmiş" Müslüman şehirleri olarak bahsediyor.
Çin hükümetinin stratejisi ulusal sınırların ötesine uzanıyor ve Doğu Türkistan'ı normal bir bölge olarak gösteren vloglar ve medya oluşturmak için diğer ülkelerden çeşitli etnik kökenlere ve dinlere mensup etkileyicileri ve gazetecileri işe alıyor. Bu taktik, özellikle Pakistan gibi Müslümanların çoğunlukta olduğu ülkelerden gelen influencer ve gazetecilerin Doğu Türkistan'daki yaşamın sterilize edilmiş bir versiyonunu sunmaları ve böylece Çin hükümetinin küresel Müslüman kitleler arasındaki anlatısını güçlendirmeleri durumunda etkili oluyor. Fenomenler ve milyonlarca takipçileri arasındaki bu kişisel bağ, içeriklerine bir özgünlük havası katıyor ve bu da diasporadaki Uygur muhaliflerin seslerini gölgede bırakıyor. Dolayısıyla, Pakistanlı Müslüman bir vlogger Çin hükümetinin emriyle Doğu Türkistan'a gittiğinde, Pakistan'daki ve dünyanın diğer bölgelerindeki Müslüman izleyicilerin geri kalanının duymak istediği şeyi tam olarak söylüyor: “Doğu Türkistan'da dinî zulüm yok.” yalanları, sanki Uygurlar Çin yönetimi altında mutlu bir şekilde yaşıyormuş ve Doğu Türkistan Çin'in bir parçasıymış gibi bir inanç sergiliyor. Ancak burada önemli olan konu hakkında ne kadar farkındalığa sahip olduğunuzdur. Benim gibi Uygur arkadaşlarınız varsa ya da bölgede araştırmalar yapıyorsanız, Çin'i Doğu Türkistan'da işlediği suçlardan aklamaya çalışan bu sosyal medya fenomenlerinin maskesini kolayca düşürebilirsiniz. Bunu yapmazsanız, bazen aşırılıkçılık ve terörizm etiketleriyle bile parlatılan yalanlara kanma ihtimaliniz yüksektir.
Görsel 2. Çin Komünist Partisi tarafından propaganda amacıyla kurulan Global Times'ın attığı tweet, Sincan bölgesinde terörle mücadele ve güvenlik önlemlerinin başarısını kutluyor.
Uygur diasporası dünyanın dört bir yanına dağılmış olsa da insan hakları ihlalleri ve etnik temizlikle ilgili küresel kamuoyu söyleminde görünürlük kazanma konusunda önemli zorluklarla karşılaşmışlardır.
Çin hükümeti, Uygurlar ve Sincan etrafındaki anlatıyı kontrol etmek için büyük yatırımlar yaptı. Devlet destekli medya ve uluslararası propaganda çabaları aracılığıyla hükümet, Sincan'daki eylemlerini terörizm ve aşırıcılığa karşı gerekli önlemler olarak sunuyor. Çeşitli haber ve sosyal medya kanalları aracılığıyla yayılan bu anlatı, uluslararası eleştirileri bertaraf etmeyi ve kamuoyu algısını şekillendirmeyi amaçlıyor (Blanchard & Ben, 2018). Ancak, Kuzey Amerika'da bir yerde ikamet ediyorsanız, bu Türki Müslüman azınlık grubunu hiç duymamış olma ihtimaliniz yüksektir. Önemli insan hakları meselelerinin merkezinde yer almalarına rağmen, hikayeleri ve deneyimleri genellikle eksik aktarılmakta veya yanlış temsil edilmektedir. Uygur diasporası dünyanın dört bir yanına dağılmış olsa da insan hakları ihlalleri ve etnik temizlikle ilgili küresel kamuoyu söyleminde görünürlük kazanma konusunda önemli zorluklarla karşılaşmışlardır.
Çin hükümetinin kendi sınırları içindeki bilgi ve medya üzerindeki sıkı kontrolü hem yerel hem de uluslararası gazetecilerin Uygur meseleleri hakkında haber yapma becerilerini önemli ölçüde engellemektedir (Schiavenza, 2019). Çin'in propaganda mekanizmasını çalıştırmak için birçok ülkede özel halkla ilişkiler şirketleri bulunmaktadır (Cook, 2023). Bağımsız habercilik genellikle kısıtlanmakta ve gazeteciler taciz, gözaltı veya sınır dışı edilme riskleriyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu durum, Uygurlar hakkındaki bilgilerin ortaya çıkarılması ve yayılması için zorlu bir ortam yaratmaktadır. Burada, araştırmalarım ve sürgündeki Uygur muhaliflerle yaptığım görüşmeler sonucunda anladığım iki önemli nokta var. Birincisi, Uygur muhaliflerin ve gazetecilerin sosyal medya platformlarında doğrudan gözetlenmesinin Doğu Türkistan'a ilişkin gerçekleri ifşa etmelerini engellediği silme. Diğeri ise Çin hükümetinin Doğu Türkistan'daki halkla ilişkiler kampanyaları için çok fazla kaynak harcadığı, sadece Çin'den değil, dış ülkelerden de “vlogger”ları bu sorunlu bölgeye turlara davet ederek normalliğin bir cephesini tasvir ettiği yer değiştirme. Fenomenler tarafından yaratılan çarpıtılmış temsillerin önemli sonuçları var. İşgalin ve insan hakları ihlallerinin acı gerçeklerini gizleyerek küresel izleyiciler arasında cehaleti ve ilgisizliği besliyorlar. Sansür ve kaynak yetersizliği nedeniyle Uygur muhaliflerin nispeten sınırlı erişimi bu sorunu daha da kötüleştiriyor. Ortaya çıkan bilgi boşluğu hükümet yanlısı propaganda tarafından dolduruluyor ve işgalcinin anlatısını daha da güçlendiriyor. Etkileyici içerik genellikle yerli kültürleri ve yaşam tarzlarını fetişleştirerek yerleşimci hükümetlere fayda sağlayan bir normallik yanılsaması sunuyor. Bu içerik sadece muhalif anlatıları susturmakla kalmıyor, aynı zamanda devam eden yerleşimci sömürgeciliğini gizleyen gerçekliğin küratörlü bir versiyonuyla değiştiriyor.
Uygurların medyada yeterince temsil edilmemesi, küresel farkındalık, politika ve Uygur toplumu için önemli sonuçları olan çok yönlü bir konudur.
Sonuç
Uygurlar, Orta Asya'da kendilerine özgü dil, kültür ve gelenekleriyle zengin bir tarihe sahiptir. Yüzyıllar boyunca, bugün Sincan (yeni bölge) olarak bilinen bölge, İpek Yolu boyunca önemli bir merkez olmuş, çeşitli kültürlerin ve dinlerin karışımını teşvik etmiştir. Ancak son yıllarda Uygur kimliği Çin hükümeti tarafından giderek daha fazla baskı altına alınmıştır. Uluslararası Af Örgütünün Uygurlarla ilgili 2021 raporuna göre, dini pratikler, dil kullanımı ve kültürel ifadeler üzerindeki kısıtlamalar gibi Uygurları Han Çin kültürüne asimile etmeyi amaçlayan politikalar, benzersiz kültürel kimliklerinin erozyona uğramasına katkıda bulundu. Bu eylemler, Çin hükümetinin “yeniden eğitim kampları” olarak adlandırdığı yerlerde toplu gözaltılar da dahil olmak üzere ciddi insan hakları ihlalleri raporlarıyla sonuçlanmıştır.
Uygurların medyada yeterince temsil edilmemesi, küresel farkındalık, politika ve Uygur toplumu için önemli sonuçları olan çok yönlü bir konudur. Gazeteciler, medya kuruluşları, politika yapıcılar ve kamuoyu, bu eksik temsile katkıda bulunan faktörleri anlayarak ve bunları ele almak için aktif olarak çalışarak Uygur krizini küresel söylemin ön saflarına taşımaya yardımcı olabilirler. Medyada daha fazla yer bulması uluslararası eylemleri hızlandırabilir, savunuculuk çabalarını destekleyebilir ve nihayetinde Uygur halkı için adalet ve yardım sağlanmasına katkıda bulunabilir.
Kaynakça
Blanchard, B., & Miles, T. (2018). China mounts publicity campaign to counter criticism on Xinjiang. Erişim adresi: https://www.google.com/url?q=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1MC0IL/&sa=D&source=docs&ust=1718122531396533&usg=AOvVaw3K_KHtKKACWO1qQ3KPCZOO
Cook, S. (2023, 3 Temmuz). China’s foreign PR enablers. The Diplomat. Erişim adresi: https://thediplomat.com
“Like we were enemies in a war.” (2021). Erişim adresi: https://xinjiang.amnesty.org/
Schiavenza, M. (2019). Why it’s so difficult for journalists to report from Xinjiang. Erişim adresi: https://asiasociety.org/blog/asia/why-its-so-difficult-journalists-report-xinjiang
Wolfe, P. (2006). Settler colonialism and the elimination of the native. Journal of Genocide Research, 8(4), 387–409. https://doi.org/10.1080/14623520601056240
Ifat Gazia
Ifat Gazia, şu anda doktorasını sürdüren Keşmirli Müslüman bir araştırmacıdır. UMass Amherst'te İletişim bölümünde. Çalışma alanları Keşmir, Filistin ve Doğu Türkistan'dır ve çalışmaları genel olarak teknoloji ve sosyal adaletin kesişimine bakmaktadı...